Sự giàu đẹp của tiếng Việt

Sự giàu đẹp của tiếng Việt

TÌM HIỂU CHUNG [edit]

Tác giả


Đặng Thai Mai (1902-1984)

Vài nét về Đặng Thai Mai:

  • Đặng Thai Mai (1902-1984), còn được biết đến dưới tên gọi Đặng Thái Mai và những bút danh Thanh Tuyền, Thanh Bình.
  • Quê ở làng Lương Điền (nay là Thanh Xuân), huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An trong một gia đình nho học.
  • Là nhà văn, nhà nghiên cứu văn học nổi tiếng, nhà hoạt động xã hội có uy tín.
  • Nguyên là Bộ trưởng Bộ Giáo dục, Viện trưởng đầu tiên của Viện Văn học Việt Nam.
  • Được Nhà nước tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật năm 1996.

Tác phẩm

Xuất xứ

Trích từ phần đầu của bài nghiên cứu "Tiếng Việt, một biểu hiện hùng hồn của sức sống dân tộc", in lần đầu vào năm 1967, được bổ sung và đưa vào "Tuyển tập Đặng Thai Mai" tập II.

Thể loại

Nghị luận khoa học

Vấn đề nghị luận

Sự giàu đẹp của tiếng Việt

Luận điểm trung tâm

Tiếng Việt là một thứ tiếng đẹp, một thứ tiếng hay.

Bố cục

Đây chỉ là đoạn trích nên bố cục không hoàn chỉnh, có thể chia làm 2 phần:

  • Phần 1 (từ đầu đến "qua các thời kì lịch sử"): Tiếng Việt là một thứ tiếng đẹp, một thứ tiếng hay
  • Phần 2 (còn lại): Những biểu hiện giàu đẹp của tiếng Việt

NỘI DUNG [edit]

1. Tiếng Việt là một thứ tiếng đẹp, một thứ tiếng hay

  • Vẻ đẹp của tiếng Việt được giải thích qua các yếu tố:

             - Hài hòa về mặt âm hưởng, thanh điệu

             - Tế nhị, uyển chuyển trong cách đặt câu

  • Cái hay của tiếng Việt được căn cứ:

             - Đầy đủ khả năng để diễn đạt tình cảm, tư tưởng của người Việt Nam

             - Thỏa mãn cho yêu cầu của đời sống văn hóa nước nhà qua các thời kì lịch sử

  • Cách lập luận trong đoạn văn này ngắn gọn, rành mạch, chặt chẽ, đi từ khái quát đến cụ thể giúp người đọc, người nghe bước đầu xác định được hai phẩm chất của tiếng Việt.

2. Những biểu hiện giàu đẹp của tiếng Việt

2.1 Tiếng Việt là một thứ tiếng đẹp

Tiếng Việt là một thứ tiếng giàu chất nhạc

  • Ấn tượng của người nước ngoài: đẹp, rành mạch, uyển chuyển
  • Thực tế: Tiếng Việt có cấu tạo đặc biệt

         - Hệ thống nguyên âm, phụ âm phong phú

         - Giàu thanh điệu (hai thanh bằng, bốn thanh trắc)

         - Giàu hình tượng ngữ âm

         - Có khả năng tạo câu cân đối, nhịp nhàng, trầm bổng và gợi cảm,...

=> Tác giả đã dùng cách lập luận kết hợp với các chứng cứ khoa học và đời sống làm cho lí lẽ sâu sắc hơn.

2.2 Tiếng Việt là một thứ tiếng hay

  • Có đủ khả năng diễn đạt, trao đổi tư tưởng, tình cảm giữa con người với con người; thỏa mãn nhu cầu đời sống văn hóa của dân tộc.
  • Về cấu tạo từ ngữ và hình thức diễn đạt:

         - Từ vựng tiếng Việt ngày một nhiều:

                + Tạo từ mới: xã hội thông tin, kinh tế tri thức, văn bản nhật dụng...

                + Việt hóa từ vay mượn: internet, săm, lốp, áp phe,...

         - Ngữ pháp tiếng Việt ngày càng trở nên uyển chuyển, chính xác và phong phú hơn nên có khả năng thích ứng với hoàn cảnh lịch sử - chứng tỏ sức sống của tiếng Việt.

=> Người viết sử dụng cách lập luận dùng lí lẽ và các chứng cứ khoa học có sự thuyết phục người đọc ở sự chính xác khoa học nhưng thiếu dẫn chứng cụ thể.

* Mối quan hệ giữa cái đẹp và cái hay của tiếng Việt

Đây là mối quan hệ gắn bó: Sự phong phú, tinh tế trong cách diễn đạt (cái đẹp) góp phần thể hiện chính xác và sâu sắc tư tưởng, tình cảm của con người (cái hay). Ngược lại, cái hay trong cách đặt câu, dùng từ cũng tạo nên vẻ đẹp, sự linh hoạt, uyển chuyển của ngôn ngữ tiếng Việt.

ĐẶC SẮC NGHỆ THUẬT [edit]

  • Kết hợp hài hòa giữa chứng minh với giải thích, biện luận; giữa chứng cứ khoa học với chứng cứ đời sống làm cho lí lẽ trở nên sắc bén.
  • Bố cục lập luận chặt chẽ: nêu nhận định khái quát, rồi giải thích bằng nhiều phương thức linh hoạt và cuối cùng dùng các dẫn chứng để chứng minh.
  • Sử dụng biện pháp mở rộng thành phần câu phù hợp: "họ không hiểu tiếng ta... rất thạo tiếng Việt" có tác dụng làm rõ nghĩa, mở rộng điều đang nói mà không cần viết câu khác.
* Hạn chế: Bài viết chưa có nhiều dẫn chứng cụ thể để chứng minh cho sự giàu đẹp của tiếng Việt nên có phần khô khan, khó hiểu đối với học sinh THCS.